Sửa Chữa Servo Motor Bị Rung Và Kêu To Do Đâu?

Sửa chữa Servo bị rung và kêu to cần bắt đầu từ việc xác định đúng nguồn gây lỗi. Nguyên nhân thường nằm ở bốn nhóm: cơ khí (bạc đạn, khớp nối, đế lắp), tín hiệu phản hồi (encoder, cáp, nhiễu), driver và tham số điều khiển (gain, lọc cộng hưởng, tỉ lệ quán tính). Thay linh kiện khi chưa rõ nguyên nhân dễ tốn chi phí mà lỗi vẫn tái diễn, vì vậy cần kiểm tra theo trình tự từ đơn giản đến phức tạp.

Dấu hiệu servo motor rung và kêu bất thường

Một servo hoạt động bình thường chạy êm, gần như không phát ra tiếng ngoài tiếng quạt của driver. Khi xuất hiện các biểu hiện dưới đây, bạn nên ghi nhận lại trước khi tháo máy để thu hẹp phạm vi kiểm tra.

• Tiếng rít hoặc tiếng ù cao tần khi motor đứng yên ở trạng thái servo ON.
• Tiếng lục cục, lạo xạo khi quay, tăng rõ khi chạy tốc độ cao.
• Trục rung lắc khi dừng, vị trí dao động quanh điểm đích, không đứng yên.
• Rung mạnh ở một dải tốc độ nhất định, vượt qua dải đó thì êm hơn.
• Driver báo lỗi quá tải, lệch vị trí hoặc lỗi encoder đi kèm hiện tượng rung.

Thời điểm phát sinh tiếng kêu rất có giá trị. Kêu cả khi đã tháo tải thường liên quan đến motor hoặc tham số; chỉ kêu khi gắn tải thì cần nghi ngờ phần cơ khí truyền động trước.

Nguyên nhân cơ khí khiến servo rung và kêu to

Phần lớn ca rung ồn mà kỹ thuật gặp ngoài thực tế bắt nguồn từ cơ khí. Đây cũng là nhóm nên kiểm tra đầu tiên vì không cần thiết bị đo phức tạp.

Bạc đạn mòn hoặc khô mỡ

Bạc đạn hỏng tạo tiếng lạo xạo đều theo vòng quay, motor nóng hơn bình thường. Khi xoay tay trục ở trạng thái ngắt điện, bạn có thể cảm nhận độ rơ hoặc điểm nặng nhẹ không đều. Trường hợp này cần thay bạc đạn đúng chủng loại và độ chính xác, không nên tra mỡ tạm rồi chạy tiếp.

Khớp nối lệch tâm, đế lắp lỏng

Lắp coupling lệch tâm hoặc lệch góc giữa trục motor và trục vít me khiến motor chịu lực hướng kính liên tục, gây rung theo chu kỳ. Bu lông bắt mặt bích lỏng, đế máy yếu cũng làm rung khuếch đại. Kiểm tra bằng đồng hồ so và siết lại theo lực siết khuyến nghị của nhà sản xuất.

Trục cong, tải mất cân bằng, phanh kẹt

Trục bị va đập có thể cong nhẹ, mắt thường khó thấy nhưng gây rung rõ ở tốc độ cao. Puly, bánh răng hoặc đồ gá lệch khối lượng cũng tạo rung tương tự. Với motor có phanh, phanh nhả không hết sẽ gây tiếng cọ xát và tải tăng bất thường.

Nguyên nhân từ encoder, cáp tín hiệu và driver

Servo điều khiển vòng kín nên tín hiệu phản hồi sai lệch sẽ khiến driver liên tục hiệu chỉnh, tạo ra rung và tiếng kêu dù cơ khí hoàn toàn tốt.

• Encoder hỏng hoặc bẩn: đĩa mã bị bám dầu, bụi hoặc mạch đọc xuống cấp làm tín hiệu vị trí nhảy, motor giật cục ở tốc độ thấp.
• Cáp encoder và cáp động lực: dây đứt ngầm, đầu giắc lỏng, lớp chống nhiễu không được nối đất đúng cách khiến nhiễu xâm nhập tín hiệu.
• Đi dây chung máng: cáp tín hiệu chạy song song sát cáp động lực hoặc biến tần dễ bị nhiễu cảm ứng.
• Driver lỗi: cảm biến dòng sai, tụ lọc DC suy giảm hoặc linh kiện công suất xuống cấp làm dòng ra không đều giữa các pha, motor rung và ù.
• Mất pha hoặc sai thứ tự pha U-V-W: motor rung mạnh, nóng nhanh, thường kèm báo lỗi.

Nhóm lỗi này cần thiết bị đo như máy hiện sóng, đồng hồ đo cách điện và kinh nghiệm đọc mã lỗi theo từng hãng. Không nên tự tháo encoder vì nhiều loại cần căn chỉnh lại góc pha sau khi lắp.

Tham số cài đặt sai: nguyên nhân thường bị bỏ qua

Nhiều trường hợp motor và driver hoàn toàn bình thường, nhưng servo vẫn rung vì tham số không khớp với tải thực tế. Lỗi này hay gặp sau khi thay motor, đổi cơ cấu truyền động hoặc khi ai đó chỉnh gain để máy chạy nhanh hơn.

• Gain vòng tốc độ, vòng vị trí quá cao: hệ thống phản ứng quá gắt, gây tiếng rít cao tần khi đứng yên.
• Gain quá thấp: motor dao động chậm quanh vị trí đích, dừng không dứt khoát.
• Tỉ lệ quán tính tải sai: driver tính toán mô-men không phù hợp, dễ vọt lố và rung khi tăng giảm tốc.
• Cộng hưởng cơ khí: cơ cấu dài, đai truyền mềm có tần số cộng hưởng riêng; cần bật bộ lọc notch hoặc lọc mô-men đúng tần số.

Cách an toàn là sao lưu bộ tham số hiện tại, sau đó dùng chức năng tự dò (auto tuning) của driver ở mức độ cứng vừa phải rồi tinh chỉnh dần. Không nên tăng gain lớn một lần khi máy đang mang tải nặng.

Quy trình sửa chữa Servo bị rung và kêu to

Một quy trình rõ ràng giúp khoanh vùng lỗi nhanh và tránh thay nhầm linh kiện. Kỹ thuật viên thường thực hiện theo các bước sau.

1. Thu thập thông tin: ghi lại mã lỗi, thời điểm phát sinh, tốc độ chạy, các thay đổi gần đây trên máy.
2. Tách tải: tháo khớp nối, chạy motor không tải ở chế độ JOG. Nếu hết rung, tập trung kiểm tra cơ khí phía tải.
3. Kiểm tra cơ khí motor: xoay tay trục, kiểm tra độ rơ, độ đảo trục, tình trạng bạc đạn và phanh.
4. Kiểm tra điện: đo cách điện cuộn dây, điện trở giữa các pha, thông mạch cáp động lực và cáp encoder, kiểm tra tiếp địa.
5. Kiểm tra tín hiệu encoder: theo dõi giá trị vị trí trên driver hoặc phần mềm, quan sát dạng xung bằng máy hiện sóng khi cần.
6. Đánh giá driver: thử thay driver cùng mã nếu có, hoặc đo kiểm mạch công suất và nguồn.
7. Hiệu chỉnh tham số và chạy thử: tuning lại, theo dõi dòng, nhiệt độ và độ ồn trong thời gian đủ dài trước khi bàn giao.

Trường hợp không nên tự xử lý gồm: motor bốc mùi khét, cách điện cuộn dây suy giảm, encoder tuyệt đối mất dữ liệu gốc hoặc driver nổ linh kiện. Tiếp tục chạy máy lúc này có thể làm hư hỏng lan sang vít me, hộp số và cả phôi gia công.

Phòng ngừa rung ồn và hỗ trợ kỹ thuật từ Đại Phát

Bảo trì định kỳ giúp giảm đáng kể nguy cơ servo rung ồn đột ngột. Nên kiểm tra độ siết bu lông, tình trạng khớp nối, vệ sinh quạt và tản nhiệt driver, rà soát cáp tín hiệu ở vị trí chuyển động nhiều, đồng thời lưu trữ bộ tham số chuẩn sau mỗi lần hiệu chỉnh.

Công ty TNHH Kỹ Thuật Tự Động Đại Phát cung cấp thiết bị tự động hóa công nghiệp, thiết bị điện – điện tử, đồng thời hỗ trợ khách hàng khi thiết bị gặp sự cố thông qua kiểm tra, sửa chữa, bảo trì và hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình vận hành. Đội ngũ kỹ thuật tiếp nhận các trường hợp servo motor, driver bị rung, kêu to hoặc báo lỗi, kiểm tra theo quy trình để xác định đúng nguyên nhân trước khi đề xuất phương án xử lý.

Nếu hệ thống của bạn đang gặp tình trạng servo vận hành bất thường, vui lòng liên hệ Hotline: 0909641490, Email: daiphat@daphatech.com.vn hoặc đến trực tiếp địa chỉ Số 24 đường số 6B - Nối dài, KDC Vĩnh Lộc, Khu phố 4, Phường Bình Tân, TP. HCM để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.